Als ik de start van de film ‘Breakfast at Tiffanies’ kijk doorstroomt me een gevoel van plezier, verwondering en vrolijkheid. Waarom? Ik weet het niet. Zijn er redenen voor, ken ik de plek, heb ik iets met de actrice? Nee en nee. Het is gewoon een stuk van een film die ik schitterend vind. Zonder reden die ik actief kan bedenken. Het is gewoon mooi.
Dat stukje film en meer bracht me wat jaren geleden op de fascinatie om te willen weten wat mensen nu verstaan onder ‘mooi’. En of dat een universeel iets is. En of mooi niet is waar mensen naar op zoek zijn, mooi het moment is dat Boedisten ‘bliss’ noemen het moment van ‘niets’, is iets dat mooi is niet de toegangspoort tot een grote vorm van rust, van niets? Of zo dat zo kunnen zijn.
Veel kan ik hierover schrijven, voor nu koppel ik dit aan waar ik de afgelopen weken over las, die insteek die een filosoof Kant heeft gemaakt. Niet dat ik o zo filosofisch hoef te zijn, ik kwam er slechts op omdat er een podcast over was waar ik toevallig op kwam toen ik weer eens niet lang hoefde te slapen.
Concept of plezier als je naar een object kijkt.
Kern van het betoog is simpel en ik ben het er wel mee eens.
a) Je kijkt naar een object en je vindt het mooi en je hebt daar redenen voor.
b) Je kijkt naar een object en je vindt het mooi. Punt.
Als je kijkt naar iets waarin je dingen herkend, of structuren je opvallen, dan link je jouw gedachten met een concept dat al in je hoofd zit. Met een concept bedoel ik hier een gedachte die je al eens eerder had en waar je een model over hebt in je hoofd. Je hebt bijvoorbeeld een concept in je hoofd hoe een voetballer eruit moet zien. Of hoe een knappen man eruitziet. Of een concept over het gebruik van kleur.
Gevolg: Hierover kunnen we in discussie gaan. We kunnen gaan discussiëren of een mooie man wel of niet een baard moet hebben.
Ad b) Je kijkt naar een object en je vindt het mooi.
Als je niets meer weet te vertellen dan dat je wat je ziet mooi vindt, dan is er niets om verder op door te gaan. Er zijn geen haakjes voor een vervolggesprek of onenigheid. Want er zijn geen argumenten, niets waar iemand het oneens mee kan zijn.
Het gekke is wel, dat in dit geval veel mensen vinden dat dit ‘mooi zijn’ van het object natuurlijk gezien zal worden door iedereen op de wereld. Het mooi zijn heeft een soort universele waarde.
Nawoord
Dit artikeltje schreef ik op zaterdagavond 30 december 2023, in de vakantie en na een dag wat klussen in huis. Esthetica is al een paar vakanties mijn focus punt van studie en deze vakantie kwam daar een link met hoe deze Kant daar tegenaan kijkt. En dat kreeg een leuke link met de lessen die ik weer ga geven rond Grip op besluitvorming. Wat Kant zijn stuk heet ‘Critique of Judgement’. Het is altijd voor me een verassing of wat ik schrijf ook weer op het internet gaat raken, we zullen het mogelijk zien in de lente van 2024.
Versie 30dec23
P.S. De originele titel is: De Kritik der Urteilskraft en verschenen in 1790
verwonderaar 
Leave a Reply